गण्डक बाँधबाट कसरी आउँछ पानीजहाज?

ललितपुर, एकान्तकुनामा फागुन २ गते पानीजहाज कार्यालय उद्घाटन गर्दै प्रधानमन्त्री केपी ओलीले भने, ‘आवश्यक परे पुल उचालेरै भए पनि पानीजहाज ल्याउँछौं। आजकाल प्रविधिले त्यस्तो विकल्प ल्याइसक्यो।’

नारायणी नदीमा नेपाल-भारत सीमामा गण्डक बराज (बाँध) छ। त्यो बराजमा पानी थुन्ने ३६ वटा ढोका छन्।

बराज नाघेर पानीजहाज कसरी नेपाल आउँछ भन्ने जिज्ञासा आममानिसमा छ। सायद त्यही जिज्ञासा मेट्न प्रधानमन्त्री ओलीले त्यसो भनेका हुन्।

यो त्यति ठूलो प्राविधिक प्रश्न हैन। पानीजहाजसँग जोडिएका महत्वपूर्ण प्राविधिक प्रश्न अरू नै छन्। योसँग जोडिएको पर्यावरणीय प्रश्न पनि कम महत्वपूर्ण छैन।

पहिले गण्डक बराजबाट ‘भीमकाय’ मालवाहक पानीजहाज कसरी आउँछ भन्ने प्रश्नकै उत्तर खोजौं।

पानीजहाज भीमकाय आकारको वा कत्रो आउँछ, अहिले थाहा छैन। जत्रो आए पनि गण्डक बराजबाट जहाज कसरी छिराउने भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ।

गण्डक बराजको पुल उचालेर पानीजहाज ल्याउने विकल्प सजिलो छैन। त्यहाँ पुल मात्र छैन, पानी छेक्ने ढोका पनि छन्।

त्यहाँ अर्को कम जटिल विकल्प उपलब्ध छ। गण्डकमा बाँध बाँधेकै बेला बराजभन्दा माथिबाट नेपालको भू-भाग हुँदै बराजमुनिसम्म पानी जानसक्ने ‘च्यानल’ खोलिएको छ। त्यो च्यानल प्रयोगमा छैन। प्रयोगमा ल्याउने गरी त्यसको स्तरोन्नति गर्न सकिन्छ। यो च्यानलमार्फत पानी बराजवारिबाट पारि पुर्याउन सकिन्छ।

यो च्यानलमा आवश्यकताअनुसार लक (बन्द गर्न मिल्ने ढोका) बनाएर पानीको बहाव नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। त्यसले पानीजहाजलाई आवश्यकताअनुसार बराजभन्दा माथि आउन वा तल जान सहयोग पुर्याउँछ।

त्यसो गर्दा गण्डक बाँधबाट भारततर्फ लगिएका नहरमा जाने पानी भने प्रभावित हुनसक्छ। भारत यसमा राजी नभए अर्को विकल्प पानीजहाजलाई बराजभन्दा तल सुस्ता क्षेत्रमा राख्ने गरी त्यहीँ टर्मिनल बनाउनु हो। त्यहाँबाट करिब २५ किलोमिटर सडकमार्ग हुँदै पूर्व-पश्चिम राजमार्गको बर्दघाटसम्म सामान ल्याउन सकिन्छ।

गण्डक नदी हुँदै पानीजहाजबाट सामान नेपाल ल्याउन अरू चुनौती पनि कम छैनन्।

जस्तै, गण्डकमा सुख्खा याममा पानी बहाव एकदमै थोरै हुन्छ। गण्डक बराजमा उभिएर उत्तर नारायणीतिर हेर्यो भने पानीको कुनै समस्या देखिन्न। बराजले थुनेकाले नारायणी समुद्रजस्तै विशाल देखिन्छ।

हामी दुई साताअघि गण्डक बराज पुग्दा दक्षिणपट्टि गण्डक नदीमा भने पानी एकदमै कम थियो। गण्डक बराजको उत्तर र दक्षिणपट्टि नदीमा पानीको मात्रा कति फरक छ, तलका दुइटा भिडियो फुटेजमा हेर्नुहोस्।

© 2019 jaljalakhabar.com All right reserved Site By : SobizTrend Technology