दसैँमा मासु प्रयोग कसरी गर्ने ?

नेपालमा दसैँलाई आस्था, उमंग र उपभोगको चाडका रुपमा लिने गरिन्छ । टाढा–टाढा रहेका आफन्त एकैठाउँ भेला हुने, मीठो खाने र रमाइलो गर्ने चाड हो– दसैँ । पछिल्लो समय दसैँमा मासु प्रयोग पनि बढ्दै गएको छ । यसै सन्दर्भमा चाडबाडमा मासु कसरी खाने भनेर रातोपाटीका लागि आस्था केसीले हामीले सुमेरु अस्पतालका डा. बावुराम पोख्रेलसँग गरेको कुराकानी  ।

–     हाम्रा रीतिरिवाज र चाडपर्वमा मासु प्रयोग अनिवार्य बन्दै गएको छ । मासु प्रयोग शरीरका लागि आवश्यक पर्ने प्रोटिनका लागि हुनुपर्नेमा सोख र रमाइलोका लागिजस्तो भइरहेको छ । त्यसैले चाडबाडमा मासु नै खानुपर्छ भन्ने सोचाइ परिवर्तन गर्नुपर्छ ।

–     मासु शरीरका लागि आवश्यक छ तर त्यो नखाए पनि शरीरले अरु नै माध्यमबाट प्रोटिन उत्पादन गर्छ । त्यसैले शरीरका लागि मासु अनिवार्य भन्ने भ्रमबाट बच्नुपर्छ ।

–     देवी भगवती र अन्य देवताको पूजा आराधना गर्दा पशुबलि दिने परम्परा अन्त्य गर्दा राम्रो हुन्छ । चाडबाडमा रमाइलोका लागि मासु खानेभन्दा पनिे शरीरलाई आवश्यक छ कि छैन भन्ने निक्र्यौल गरेर मात्र मासु ग्रहण गर्नुपर्छ ।

–     सबैभन्दा पहिले कसरी काटेको छ । खसी, राँगा, बोका काटेको ठाउँ कत्तिको सफा छ त्यो हेर्नुपर्छ । फोहोर ठाउँमा सफा नगरिएका औजार प्रयोग गरेर काटेको मासु प्रयोग गर्नुहुँदैन ।

–     काटेको मासु खुला ठाउँमा राखेको छ कि रेफ्रिजेरेटरमा ख्याल गर्नुपर्छ । धेरै समयसम्म खुला ठाउँमा राखेको, झिँगा भन्केको मासुमा रोगका कीटाणु हुन्छन् । त्यस्तो मासु प्रयोग गर्दा झाडापखाला, हैजा, आउँ, आदिजस्ता अनेक थरी रोग लाग्ने सम्भावना भएकोले दुषित र अस्वस्थकर मासु प्रयोग गर्नबाट बच्नुपर्छ ।

–     मासु किन्नुअगाडि कति घन्टा पहिले काटेको हो, कत्तिको शुद्ध छ भनेर ख्याल गर्नुपर्छ ।

–     विकसित देशमा डिफ फ्रिजमा राखेको मासुमात्र खाने चलन छ । हामीकहाँ बिजुलीको समस्या भइरहने हुनाले सबै ठाउँमा मासु स्टोर गर्ने फ्रिज र रेफ्रिजेरेटर उपलब्ध हुन सक्दैनन् । सकेसम्म जहाँ सुरक्षित तरिकाले मासु राखिएको छ । त्यही पसलबाट मात्र मासु खरिद गर्नुपर्छ ।

–     घरमा ल्याइसकेपछि मासु कसरी पकाउने भन्ने कुरामा विशेष ख्याल गर्नुपर्छ । सबैभन्दा पहिले मासुलाई राम्रोसँग धोइपखाली गर्नुपर्छ ।

–     पकाउने बेला तेल कति राख्ने भनेर सतर्क हुनुपर्छ । दसैँमा मासु भुटेर खाने चलन धेरै छ । तेल र मसलामा डुबाएर राम्रो हुन्छ भन्ने बुझाइ पनि छ तर यो सही बुझाइ होइन ।

–     तेलमा डुबाएर पकाएको मासु खानाले प्रेसर बढ्छ । डायबिटिज हुन सक्छ । किड्नी ड्यामेज हुन सक्छ । ब्रेन स्ट्रोक बढ्न सक्छ । सबैभन्दा राम्रो मासु उमालेर खानु राम्रो हुन्छ ।

–     मासु पोलेर कहिल्यै खानुहुँदैन । पोलेको मासुमा कीटाणु जीवितै हुन सक्छन् ।

–     हामीवरपरको वातावरण जति प्रदूषित छ, त्यति नै मात्रामा खानेकुरा पनि प्रदूषित भएका हुन्छन् । राम्रोसँग पाकेको खानामा जीवाणु जीवित रहने र त्यसले हाम्रो स्वास्थ्यलाई  असर गर्ने सम्भावना न्यून हुन्छ । त्यसैले जहिले पनि खानेकुरा राम्रोसँग पकाएर मात्र खानुपर्छ ।

–     गाँजर, काँक्रा, मुला उमालेर खाएमा राम्रो हुन्छ । काठमाडौंको पानी दुषित छ । यस्तो दूषित पानीले पखालेको खानेकुरामा पनि राम्रोसँग सफा हुन्छ भन्न सकिँदैन । त्यसैले सकेसम्म पानी उमालेर र खाना राम्रोसँग पकाएरमात्र प्रयोग गर्नुपर्छ ।

–     खाना खाँदा आफूलाई सहज हुने तरिकाले, आफ्नो शरीरले पचाउने हिसाबले मात्र खानुपर्छ ।

–     खाना खाएपछि व्यायाम गर्नुपर्छ । पहिले–पहिले दसैँ–तिहारमा पिङ खेल्ने चलन हुन्थ्यो । गाउँतिर त अझै पनि यस्तो प्रचलन छ– पिङ खेलिसकेपछि मज्जाले व्यायाम हुन्छ र हामीले खाएको खाना पनि शरीरले राम्ररी पचाउन सक्छ । अचेल सहरमा पिङ खेल्ने ठाउँ त्यति छैन । हेभी खाना खाएर सुत्ने, आराम गर्ने वा तास खेलेर बस्ने चलन बढेको देखिन्छ । यसले खाना राम्रोसँग नपचेर कब्जियत वा डाइबिटिज हुन सक्छ ।

–     घर–घरमा एउटा सिंगै खसी वा बोका काटेर हप्तौंसम्म बफाएर, भुटेर राख्दा त्यो मासु बिग्रेर जान्छ । त्यसैले आफूले जति खान सकिन्छ, त्यति मासु मात्र एकपटकमा प्रयोग गरौं ।

–     गाउँघरतिर साथीभाइ र टोलछिमेकी मिलेर खसी काटेर मासु खान सकिन्छ । एकैपटक धेरै मासु घरमा ल्याउने, पकाउने र भुट्दै खाँदै गर्नु गलत हो ।

–     बिहानको खाना बेलुकीसम्म राखेर तताएर खाने चलन पनि राम्रो होइन । कि त एकै छाकमा सकिनेगरी पकाउनुपर्छ । कि त बचेको खाना फ्रिज वा रेफ्रिजेरेटरमा राख्नुपर्छ । बाहिर खुला ठाउँमा राखेको खानाले छिट्टै संक्रमण हुन सक्छ ।

–     सकेसम्म अरु भन्दा कुखुराको मासु प्रयोग गर्दा सजिलो, सस्तो र भरपर्दो हुन सक्छ । आर्थिक हिसाबले सस्तो मात्र होइन, स्वास्थ्यको हिसाबले सजिलै तयार गर्न सकिने र प्रयोग गर्न सकिने र प्राप्त गर्न सकिने हुनाले पनि कुखुराको मासु राम्रो उत्तम विकल्प हुन सक्छ ।

–     माछा प्रयोग स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुन्छ । जिउँदो माछा छ भने अरु मासुभन्दा माछाको प्रयोग गर्न सकिन्छ ।