यत्रतत्र नक्कली सरकारी कागजात : मुलुकको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा समेत दाउमा

काठमाडौं । भैंसेपाटीका रवीन्द्र महर्जनसँग रौतहटको चन्द्रपुर नगरपालिका–९ मा ‘अस्पताल भवन बनाएको’ प्रमाणित गर्ने सरकारी कागजात छ ।

तर, चन्द्रपुर–९ का वडाध्यक्ष गोविन्दप्रसाद दुलालका अनुसार, उनको वडामा पछिल्लो आठ वर्षमा कुनै अस्पताल भवन बनेकै छैन ।

‘हाम्रो वडामा दुईवटा स्वास्थ्य केन्द्र मात्रै छन्, एउटा २०३६ सालदेखि स्वास्थ्य केन्द्र डुमरिया सञ्चालित छ’ दुलालले अनलाइनखबरसँग भने, ‘अर्को चाहिं सिम्रघारीमा नगरपालिकाले शहरी स्वास्थ्य केन्द्र चलाइरहेको सानो भवन छ ।’

‘४३ करोडको भव्य भवन वडामा निर्माण भएको भए मलाई कसो थाहा हुन्नथ्यो होला र ?’ वडाध्यक्ष दुलालले अनलाइनखबरसँग भने, ‘कसैले कागजमा बनायो होला ।’

यस्तो कागजी विकास देखाउने नक्कली सरकारी पत्र भेटेपछि केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले गोप्य रूपमा अनुसन्धान गरेको थियो । फर्जी काम गरेको देखिएपछि भ्याली कन्स्ट्रक्सन प्रा.लि.का सञ्चालक महर्जनलाई ४ चैत २०७७ मा प्रहरीले पक्राउ गर्‍यो । प्रहरीका अनुसार, यो मामिलामा जोडिएका अर्का सञ्चालक भाइराजा श्रेष्ठ, रमिता महर्जन (अवाले), ज्ञानेश महर्जन र गीताकुमारी निरौला अझै पनि फरार छन् ।

ब्युरोका एक अनुसन्धान अधिकृतका भनाइमा रवीन्द्र महर्जनले चन्द्रपुरमा अस्पताल बनाएको नक्कली कागज विभिन्न सरकारी निकायबाट आह्वान गरिएको बोलपत्र आवेदनमा पेश गर्ने गरेका थिए । अनुसन्धानका क्रममा उनले ‘स्थानीय विकास प्रशिक्षण प्रतिष्ठानका ११०० जनालाई एकैपटक तालिम दिन मिल्ने वेसमेन्टसहितको भवन निर्माण गरेको’ भन्ने फर्जी कागजात पनि बनाएको खुलेको थियो ।

‘कार्यकारी निर्देशक प्रा.डा.विष्णु सापकोटाको हस्ताक्षर भएको पत्रमा १८ करोड ६१ लाख ८० हजार रुपैयाँ लागतमा निर्माण गरी ५ पुस २०७४ मा भवन हस्तान्तरण गरेको पत्र पनि भेट्यौं’ अनुसन्धानमा संलग्न एक अधिकृत भन्छन्, ‘४ चैत २०७७ मा बरामद गरेको ल्यापटपमा अर्को यस्तै फर्जी कागजात पनि भेटिएको थियो ।’

उनका अनुसार महर्जनले ल्यापटपमा भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय अन्तर्गत सडक विभागको छाप, दस्तखत र बौद्ध दर्शन प्रवर्द्धन तथा गुम्बा विकास समितिको चलानी नम्बर नभएको ‘जो जससँग सम्बन्धित छ’ भन्ने व्यहोराको हस्ताक्षर नभएको पत्रको डिजिटल कपी पनि भेटिएको थियो ।

गुम्बाको लेटर प्याडमा हस्ताक्षर भएका गंगा र दीर्घकुमारी गुरुङद्वय चाहिं कागजमा भएको हस्ताक्षर आफूहरूको सँग मिल्दोजुल्दो भए पनि फर्जी रहेको बताउँछन् । ३० मंसीर २०७७ मा स्वेच्छिक अवकाश लिएकी दीर्घकुमारी आफू कार्यरत रहँदासम्म महर्जनको भ्याली कन्स्ट्रक्सन प्रा.लि.ले कुनै भवन निर्माण नगरेको बताउँछिन् ।

उनी भन्छिन्, ‘मैले प्रशासन शाखामा काम गरेको हुनाले कर्मचारी सम्बन्धी विषय हेर्थें, सिफारिश दिने मेरो कामै होइन ।’ अर्की कर्मचारी गंगाकुमारीले पनि आफ्नो हस्ताक्षर किर्ते गरिएको भन्दै महर्जन र अन्य व्यक्ति पनि संलग्न भए कानूनअनुसार कारबाही गर्न प्रहरीलाई अनुरोध गरेकी छन् ।

प्रहरी अनुसन्धानमा खुलेअनुसार महर्जनले नक्कली कागजात पेश गरेर गोदावरी नगरपालिका, भेरी प्रादेशिक अस्पताल र झापाको भ्यू टावर निर्माणका लागि दर्खास्त दिएका थिए । शहरी विकास तथा भवन निर्माण कार्यालयबाट निर्माण हुने प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटार, प्रदेश प्रमुख र मुख्यमन्त्रीको भवन निर्माण गर्न आह्वान गरिएका बोलपत्रमा पनि उनले नक्कली कागजात पेश गरेर प्रतिस्पर्धा गरेको प्रहरी अनुसन्धानबाट खुलेको छ ।

सीआईबीका अनुसार महर्जनमाथि लिखत किर्ते सम्बन्धी कसूरमा कारबाहीका लागि रायसहितको अनुसन्धान प्रतिवेदन सरकारी वकिलको कार्यालय पठाइएको थियो । अदालतले ५० हजार धरौटीमा छाड्ने आदेश दियो ।

नेपाल प्रहरीको उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालय, बानेश्वरले १४ असारमा भन्सार छलीको क्रेटा कारसहित मधु सिलवाल, अरुण खड्का र कमलबाबु पुरी (भट्ट) लाई पक्राउ गर्‍यो । जघन्य अपराध मामिला अनुसन्धान गर्ने कार्यालयका लागि यो एउटा सामान्य केस थियो ।

तर, अनुसन्धानको सिलसिलामा तानिएका मोरङका रेवतीरमण पौडेलको गतिविधिले प्रहरीलाई झस्काइदियो । पक्राउ पछि उनको शान्तिनगरस्थित कोठामा खानतलासी गर्दा १९१ वटा सरकारी कार्यालयका छाप बरामद भए । त्यसमध्ये एउटा प्रहरी वृत्त, बालाजुको पनि थियो ।

कार्यालयका प्रमुख चन्द्रकुवेर खापुङका अनुसार भन्सार छलीको कार ल्याउने गिरोहलाई नक्कली सवारी धनी प्रमाण पत्र (ब्लुबुक) दिएको अभियोगमा समातिएका पौडेलको कोठा नै नक्कली कागजात उत्पादनको एउटा कारखाना जस्तै थियो । उनी भन्छन्, ‘कोठामा विभिन्न शैक्षिक संस्थाका प्रमाणपत्र, सवारी चालक अनुमतिपत्र लगायत कागजातका ठेली भेटिए ।’

अझ अनुसन्धान अधिकृतहरूलाई हैरान पार्ने कुरा त १० वर्षदेखि नक्कली कागज पत्र बनाउने धन्दामा सक्रिय उनले बयानका क्रममा कम्तीमा पनि ६ हजार नक्कली कागजात बनाइसकेर विभिन्न व्यक्तिलाई दिएको खुलाए । उनले कतिपय प्रहरी अधिकृतले पनि आफूबाट कागजपत्र लगेको खुलासा गरेका थिए ।

‘उनले के–के सरकारी कागज तयार गरेका छन् भन्दा पनि के चाहिं बनाएका छैनन् भन्ने सूची बनाउँदा चाँडो होला’ प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) खापुङ भन्छन्, ‘यतिसम्म कि जुन वर्षको विवरण चाहियो, त्यो वेला सम्बन्धित सरकारी कार्यालयमा को प्रमुख थियो भन्नेसम्म पत्ता लगाएर त्यसकै हस्ताक्षर गर्दा रहेछन् ।’

प्रहरीका अनुसार पौडेलले निजामती सेवा प्रवेश गर्न सुब्बाको परीक्षा दिएका थिए । तर असफल भएपछि नक्कली सर्टिफिकेटको धन्दा शुरू गरे । ‘अहिलेसम्म ६ हजारजति यस्ता प्रमाणपत्र बनाइसकें होला’ पौडेलले प्रहरी बयानमा भनेका छन् । प्रहरीले उनले बनाएको कागजपत्र क–कसले प्रयोग गरेका छन् भन्ने खोजीको प्रयास नगरेको होइन । तर, यसको विवरण पाउन सकेको छैन ।

पशुपति मन्दिर परिसरबाट पक्राउ पर्दा पौडेल आफैंले स्वास्थ्यकर्मीको कार्ड भिरेका थिए । तर उनले कहिल्यै स्वास्थ्य संस्थामा काम गरेका छैनन् । लकडाउन र निषेधाज्ञाको अवधिमा उनले अत्यावश्यक क्षेत्रका दर्जनौं कार्ड बनाइदिएको पनि बयानबाट खुलेको छ ।

अनुसन्धानमा संलग्न अधिकृतहरूका अनुसार, पौडेलले सबैभन्दा बढी त्रिभुवन विश्वविद्यालयको शैक्षिक प्रमाणपत्र तयार गरेका छन् । ‘कति सालको कुन तहको प्रमाणपत्र चाहिने हो भन्ने वित्तिकै दुरुस्तै तयार गर्दा रहेछन्’ खापुङ भन्छन्, ‘उनको साथबाट होलोग्राम पनि बरामद गरेका छौं ।’

थप अनुसन्धानका लागि उनलाई काठमाडौं प्रहरी परिसरको जिम्मा लगाइएको खापुङकोे भनाइ छ ।

मोहम्मद शाहिद राजा २०७८ वैशाख पहिलो सातासम्म दीर्घायु गुरु अस्पताल, चाबहिलको आकस्मिक सेवामा कार्यरत थिए । बंगलादेशबाट एमबीबीएस उत्तीर्ण गरेर आएका उनले गत वर्ष मेडिकल काउन्सिलको परीक्षा पनि उत्तीर्ण गरे र स्थायी प्रमाणपत्र प्राप्त गरेका थिए । तर, सीआईबी टोलीले अस्पतालमा गएर उनलाई पक्राउ गर्दा स्वास्थ्यकर्मीहरू नै छक्क परे ।

पछि सीआईबीले शाहिदले एसएलसीको लब्धाङ्क पत्रमा किर्ते गरेको सार्वजनिक गर्‍यो । सरस्वती उच्च मावि, जनकपुरधामबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेको प्रमाणपत्रमा भएका अंक परीक्षण बोर्डको विवरणसँग मेल खाएन ।

सप्तरीका मोहम्मद सिद्दिकी नर्थ बंगाल मेडिकल कलेज बंगलादेशबाट सन् २०१८ मा एमबीबीएस उत्तीर्ण गरेको आधारमा विराटनगरको न्युरो अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा कार्यरत थिए । तर उनले पनि अध्ययन गर्न बंगलादेश जानुअघि एलएलसीको प्रमाणपत्रमा किर्ते गरेको सीआईबीको अनुसन्धानले देखाएको छ । तत्कालीन ब्युरोका डीआईजी सहकुलबहादुर थापा भन्छन्, ‘सिद्दिकीले पाँच वटा विषयमा अंक फेरबदल गरेको पाइएको छ ।’

सीआईबीकी तत्कालीन एसपी गंगा पन्त भन्छिन्, ‘विदेशमा एमबीबीएस पढ्न जान कुन विषयमा बढी अंक चाहियो, त्यसैमा किर्ते गरेको देखिएको छ ।’

पन्तका अनुसार विराटनगरका अखिलेखकुमार देवले एमबीबीएस परीक्षा दिन एसएलसी परीक्षा दिएको साल नै परिवर्तन गरेका छन् । ‘उनले एसएलसी दिएको साल परिवर्तन गरेर २०६५ बनाएछन्, त्यस सालको विवरण हेर्दा कमलकान्त चौधरीको नाममा भएको विवरण आयो ।’

ललितपुरका फरज हुसेन खान, दीपेन्द्र गौतम र सुभाषप्रसाद शाहले पनि एसएलसीको मार्कशिट किर्ते गरेर परीक्षा दिएको साल नै परिवर्तन गरेको अनुसन्धानबाट खुलेको पन्तको भनाइ छ । गौतम रुकुमको चौरजहारी मिसन अस्पताल र शाह जनकपुर चिल्ड्रेन अस्पताल, धनुषामा कार्यरत थिए ।

पक्राउ परेका डाक्टरमध्ये मोहम्मद शाहिदलाई प्रमाणपत्र बनाइदिने बागबजारको ज्योतिदिन कन्सल्टेन्सीका अरुण चौधरीलाई पक्राउ गर्‍यो । अन्यले कसरी किर्ते कागज बनाए भन्ने सीआईबीले पनि पत्ता लगाउन सकेन ।

‘संस्थागत रूपमा कन्सल्टेन्सीले नै किर्ते कागज तयार गरेको हुनसक्ने अनुसन्धानबाट देखियो’, एसपी पन्तले अनलाइनखबरसँग भनिन्, ‘दश वर्ष पुरानो घटना भएकाले त्यसवेलाका विवरण भेट्टाउन सकिएन ।’

यो अवधिमा कन्सल्टेन्सीले कम्प्युटर समेत फेरिसकेकाले डिजिटल फरेन्सिक ल्याबमा पठाएर पनि कुनै अर्थ नहुने भएकाले त्यसतर्फ अनुसन्धान नभएको उनी बताउँछिन् । तर यो घटनाले कन्सल्टेन्सीहरू संस्थागत रूपमै नक्कली कागजपत्र बनाउने धन्दामा संलग्न रहेको देखाएको अनुसन्धान अधिकृतहरू बताउँछन् ।

नेपालस्थित अमेरिकी दूतावासले पढ्न जाने विद्यार्थीका लागि बैंक ग्यारेन्टी माग्ने गरेको थियो । तर कन्सल्टेन्सीकै मिलेमतोमा छ्याप्छ्याप्ती नक्कली बैंक ग्यारेन्टी तयार हुन थालेको भेउ पाएपछि दूतावासले यो व्यवस्था नै हटाइदियो ।

अमेरिकाको डाइभर्सिटी भिसा (डीभी) परेका व्यक्तिले पनि कक्षा १२ को प्रमाणपत्र किर्ते गरेर पेश गरेको भेटिएको छ । काठमाडौं प्रहरीका एक अधिकृतका अनुसार दूतावासलाई शंका लागेपछि गत वर्ष झापाका एक व्यक्तिले पेश गरेको लब्धाङ्क पत्र शंकास्पद देखिएपछि अनुसन्धान गर्न प्रहरीलाई जिम्मा दिइएको थियो । उनी भन्छन्, ‘राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डमा गएर विवरण माग्दा त्यो नामको व्यक्ति परीक्षामा सामेल नै नभएको देखियो ।’

नेपालस्थित अमेरिकी दूतावासले दिएको जाहेरीका आधारमा प्रहरीले १ साउन २०७६ मा महाराजगञ्जबाट छोटेलाल चौधरी र १४ साउन २०७६ मा धोबिघाटबाट शिवनारायण शर्मालाई पक्राउ गरेको थियो । डीभी भिसा लिन उनीहरूले कक्षा १२ पास गरेको ट्रान्सक्रिप्ट नक्कली बनाएको दूतावासको जाहेरीका आधारमा उनीहरूलाई पक्राउ गरिएको थियो ।

नागरिकता, धनीपुर्जा र लाइसेन्ससमेत नक्कली

काठमाडौं प्रहरी परिसर, टेकुका प्रमुख अशोक सिंह पछिल्लो समय हरेकजसो अपराधका घटनामा नक्कली कागजपत्रको मामला जोडिने गरेको बताउँछन् । ‘पछिल्लो समय ठगीका धेरै उजुरी आउँछन्, अधिकांश घटनामा किर्ते सम्बन्धी कसूर जोडिएकै हुन्छ’ उनले भने, ‘नियमसंगत ढंगले बनाउन मिल्ने काममा पनि नक्कली कागज तयार गरेको देखिन्छ ।’

जस्तै, अभद्र व्यवहार र रंगभेदी टिप्पणी गरेको कसूरमा ६ असारमा पक्राउ परेकी सामाजिक अभियन्ता बताउने ज्वाला संग्रौला किर्ते काममा पनि संलग्न रहेको भेटियो ।

काठमाडौं प्रहरीको मुद्दा शाखाका डीएसपी नरेन्द्र चन्दका अनुसार पक्राउ गरेपछि खानतलासी लिंदा संग्रौलाबाट जन्मदर्ता र उनका पति हिमाल उपाध्यायबाट नाता प्रमाणित र सम्बन्धविच्छेदको कागज भेटिएको थियो । त्यसलाई प्रमाणीकरणका लागि पालिकालाई पत्र लेख्दा नक्कली बनाएको भेटियो ।

यतिसम्म कि पाँचथरको शैलुङ गाउँपालिकाबाट ४ असार २०७४ मा जारी भएको जन्मदर्ता प्रमाणपत्रको लेटर प्याडमा ‘गाउँ विकास समिति’ उल्लेख थियो । जबकि, २०७३ सालमै गाविस खारेज भएर गाउँपालिका बनिसकेको थियो । ‘यही विषयमा शंका लागेपछि बुझ्न पालिकालाई पत्राचार गरेका थियौं’ चन्द भन्छन्, ‘उनीहरू गाउँमा गएको भए सजिलै यो कागज बनाउन सक्थे, त्यतातिर नलागी फर्जी तयार गरेको देखिएको छ ।’

उनको श्रीमान्ले चाहिं नाता प्रमाणीकरणको कागज पनि फर्जी बनाएको भेटिएको प्रहरीले जनाएको छ । प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) सिंह भन्छन्, ‘अहिले मानिसलाई जे कुराको पनि सर्टकट चाहिएको छ, त्यसले अपराध निम्त्याइरहेको छ ।’

केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) का पूर्वनिर्देशक हेमन्त मल्ल ठकुरीका अनुसार नागरिकता, जग्गाधनी प्रमाणपत्र र लाइसेन्स नक्कली बनाइएका घटना धेरै सार्वजनिक हुने गरेका छन् ।