मिलेमतोमा बालुवा र ढुंगा तस्करी

खानी बन्द हुँदा महँगो मूल्यमा बालुवा, ढुंगा खरिद गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीय बताउँछन् । ‘रातारात बालुवा तस्करी भइरहेको छ,’ दुवाकोटकै मोहन रोकाले भने, ‘सर्वसाधारण कालोबजारीको मार खेप्न बाध्य छन् ।’

खानी सञ्चालकले पनि जिविस र प्रशासनकै कारण तस्करी भइरहेको स्वीकारेका छन् । ‘खानी बन्द हुँदा खुला रूपमा तस्करी र कालोबजारी बढेकै हो,’ बालुवाखानी सञ्चालक विदुर आलेमगरले भने, ‘खानी बन्द हुँदा तस्करी बढेकाले वैधानिक रूपमै खुलाउन पटकपटक आग्रह गर्दा पनि सुनुवाइ भएको छैन ।’ करोडौं लगानी गरी सरकारलाई लाखौं राजस्व तिरेर वैधानिक रूपमा व्यवसाय सञ्चालन गर्दा पनि जिविसले खानी खुलाउने अवस्था नबनाएको सञ्चालक केपी तिमिल्सिनाले बताए । प्राकृतिक स्रोतको उपयोग गर्ने गरी लाइसेन्स लिइसकेपछि सहज रूपमा खानी सञ्चालन गर्न पाउनुपर्ने सञ्चालकहरू बताउँछन् ।

जिविसले भने चोरी निकासी, तस्करी र कालोबजारी रोक्ने काम प्रहरी र प्रशासनको भएको भन्दै पन्छिएको छ । ‘हामीले कुनै खानी सञ्चालनको अनुमति दिएका छैनौं,’ स्थानीय विकास अधिकारी धु्रवप्रसाद कोइरालाले भने, ‘अहिले भइरहेको निकासी अवैध हो ।’ खानी सञ्चालनको स्वीकृति, नवीकरण गर्ने विषयमा योजना तथा प्रशासकीय अधिकृतको नेतृत्वमा प्रतिवेदन समिति बनेको जिविसले जनाएको छ ।

प्राकृतिक स्रोत, साधनको उपयोग गर्ने विषयको प्रतिवेदन आएपछि निर्णय गर्ने उनले बताए । स्वीकृति प्रदान गर्ने जिविस र अनुगमन गर्ने जिल्ला प्रशासन कार्यालय भएकाले बालुवाखानी कुरेर बस्ने काम प्रहरीको नभएको महानगरीय प्रहरी परिसर भक्तपुरका एसपी किरण राणाले बताइन् । तस्करीमा संलग्न रहेका गाडी समाउने काम प्रहरीको भएको तर, समातेको बालुवा कहाँ जान्छ त्यो प्रहरीको चासोको विषय नभएको उनको भनाइ छ । खानी बन्द हुँदा महँगो मूल्यमा बालुवा, ढुंगा खरिद गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीय बताउँछन् । ‘रातारात बालुवा तस्करी भइरहेको छ,’